Thông tư 87/2026/TT-BTC: 5 điểm mới về thuế TNCN & hồ sơ người phụ thuộc

Ngày 30/6/2026, Bộ Tài chính chính thức ban hành Thông tư 87/2026/TT-BTC quy định chi tiết một số nội dung của Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 và Nghị định số 253/2026/NĐ-CP. Văn bản có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 và thay thế Thông tư 111/2013/TT-BTC vốn đã áp dụng suốt hơn một thập kỷ.

Bài viết dưới đây tổng hợp đầy đủ điểm mới của Thông tư 87/2026/TT-BTC, hồ sơ chứng minh người phụ thuộc và cách tính thuế mới, kèm ví dụ cụ thể để kế toán và người nộp thuế dễ áp dụng.

1. Tổng quan về Thông tư 87/2026/TT-BTC

Thông tư 87/2026/TT-BTC là văn bản do Bộ Tài chính ban hành nhằm hướng dẫn chi tiết việc thi hành Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) số 109/2025/QH15 và Nghị định 253/2026/NĐ-CP.

Hiệu lực áp dụng: Thông tư 87/2026/TT-BTC có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026. Riêng các nội dung liên quan đến thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú được áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026.

2. 5 điểm mới quan trọng của Thông tư 87/2026/TT-BTC 

Thông tư 87/2026/TT-BTC chỉ gồm 6 Điều nhưng tập trung vào 3 nhóm nội dung cốt lõi:

• Mức thu nhập xác định người phụ thuộc,
• Hồ sơ chứng minh người phụ thuộc
• Thuế TNCN với chứng khoán phái sinh.

Dưới đây là các điểm mới quan trọng kế toán cần lưu ý

2.1. Nâng ngưỡng thu nhập người phụ thuộc lên 3 triệu đồng/tháng

Căn cứ Khoản 1 Điều 3 Thông tư 87/2026/TT-BTC

Mức thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập của người phụ thuộc quy định tại điểm b khoản 4 Điều 10 của Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 và điểm c khoản 2, điểm a và điểm b khoản 3 Điều 47 của Nghị định số 253/2026/NĐ-CP không vượt quá 03 triệu đồng.

Như vậy, ngưỡng thu nhập để một người được tính là người phụ thuộc là không vượt quá 03 triệu đồng/tháng, tính từ tất cả các nguồn thu nhập.

Ví dụ: Mẹ của anh B có lương hưu 2,5 triệu đồng/tháng. Theo TT 111 cũ (ngưỡng 1 triệu) thì không được tính là người phụ thuộc. Nhưng theo TT 87 mới (ngưỡng 3 triệu), mẹ anh B đủ điều kiện được giảm trừ gia cảnh.

2.2. Quy định chi tiết hồ sơ xác định người phụ thuộc theo từng nhóm

Để được giảm trừ gia cảnh, người nộp thuế cần chuẩn bị hồ sơ theo từng nhóm đối tượng như sau:

Lưu ý cho doanh nghiệp: Tổ chức, doanh nghiệp chi trả thu nhập có trách nhiệm lưu trữ đầy đủ hồ sơ người phụ thuộc để phục vụ thanh tra, kiểm tra thuế sau này.

2.3. Lần đầu hướng dẫn thuế TNCN với chứng khoán phái sinh (0,1%)

Trước đây Thông tư 111 chỉ hướng dẫn thuế đối với chuyển nhượng chứng khoán nói chung, chưa có quy định riêng cho chứng khoán phái sinh. Thông tư 87 bổ sung mức thuế suất 0,1% trên giá chuyển nhượng từng lần đối với chứng khoán phái sinh. Cụ thể như sau:

• Thuế suất: 0,1% trên giá chuyển nhượng từng lần
• Công thức giá chuyển nhượng: giá thanh toán của hợp đồng tương lai tại thời điểm xác định thu nhập tính thuế nhân (x) với hệ số nhân hợp đồng nhân (x) với số lượng hợp đồng nhân (x) với tỷ lệ ký quỹ ban đầu chia (:) cho 2.
• Tỷ lệ ký quỹ ban đầu: Do Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam công bố
• Thời điểm xác định thu nhập tính thuế: Là thời điểm khớp lệnh mua/bán hoặc thời điểm hợp đồng đáo hạn

2.4. Tiêu chuẩn mới xác định người không có khả năng lao động

Căn cứ khoản 5 Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC:

Hồ sơ xác định người phụ thuộc cần có thêm giấy tờ chứng minh là người có tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên xác định theo quy định của pháp luật

Như vậy, quy định mới đã đưa ra một con số định lượng cụ thể là 81% để cụ thể hóa tiêu chuẩn “không có khả năng lao động”. Quy định cũ (Thông tư 111) chỉ căn cứ vào việc có giấy xác nhận khuyết tật hoặc mắc các bệnh hiểm nghèo cụ thể mà không bắt buộc phải đạt tới một tỷ lệ suy giảm khả năng lao động nhất định.

Điều này tạo ra một ranh giới rõ ràng để xác định điều kiện được tính người phụ thuộc trong độ tuổi lao động nhưng bị khuyết tật hoặc mắc bệnh hiểm nghèo.

2.5. Trách nhiệm của người nộp thuế & cơ quan thuế

Người nộp thuế tự kê khai và chịu trách nhiệm về tính trung thực của thông tin người phụ thuộc. Đồng thời, cơ quan thuế được phép khai thác thông tin từ Cổng Dịch vụ công Quốc gia, Cơ sở dữ liệu quốc gia và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành để đối chiếu, giảm bớt thủ tục giấy tờ.

3. So sánh Thông tư 87/2026/TT-BTC và Thông tư 111/2013/TT-BTC

Dưới đây là bảng so sánh một số nội dung khác nhau tiêu biểu giữa thông tư 87/2026/TT-BTC và Thông tư 111/2013/TT-BTC

Kết luận

Thông tư 87/2026/TT-BTC mang đến 3 thay đổi cốt lõi: nâng ngưỡng thu nhập người phụ thuộc lên 3 triệu đồng/tháng, lần đầu hướng dẫn thuế chứng khoán phái sinh 0,1%, và chi tiết hóa hồ sơ chứng minh người phụ thuộc. Đây là những nội dung kế toán và người nộp thuế cần nắm vững để áp dụng đúng từ kỳ tính thuế 2026. Để hỗ trợ kế toán xử lý nhanh và hạn chế sai sót, doanh nghiệp có thể tham khảo phần mềm kế toán MISA SME:

• Tự động hạch toán thuế TNCN: Hỗ trợ định khoản khấu trừ, nộp thuế và hoàn thuế TNCN theo đúng quy định, giúp đảm bảo số liệu chính xác khi quyết toán
• Chuẩn bị dữ liệu tính thuế đồng bộ: Lập bảng tính lương, quản lý hợp đồng lao động và người phụ thuộc ngay trên danh mục nhân viên – thuận tiện rà soát điều kiện giảm trừ theo ngưỡng 3 triệu đồng
• Lập tờ khai khấu trừ TNCN: Tự động tạo tờ khai mẫu 05/KK-TNCN (TT80, TT92) theo tháng/quý, giảm thao tác nhập liệu thủ công
• Lập tờ khai quyết toán năm: Hỗ trợ lập 05/QTT-TNCN nhanh chóng dựa trên dữ liệu đã hạch toán trong năm
• Khai bổ sung, điều chỉnh linh hoạt: Dễ dàng lập tờ khai bổ sung khi có sai sót về người phụ thuộc hoặc số thuế đã khấu trừ
• Kết nối nộp thuế điện tử: Xuất XML, nộp qua Mtax hoặc nhập vào HTKK, phù hợp với xu hướng số hóa dữ liệu thuế
• Cập nhật chính sách mới: Cập nhật chính sách: Tự động hoặc thủ công cập nhật Giảm trừ gia cảnh và Biểu thuế lũy tiến mới nhất.